رشت-خبرنگارلیجار:سمانه عادلی راجیری

سال‌ها است که گیلان تنها یک استان با جمعیت ثابت نیست؛ بلکه به واسطه موقعیت جغرافیایی، جاذبه‌های طبیعی، ظرفیت‌های گردشگری و شرایط مطلوب برای سکونت، به مقصدی برای مسافران، گردشگران و همچنین بسیاری از بازنشستگان کشور تبدیل شده است. این ویژگی اگرچه فرصت ارزشمندی برای توسعه استان به شمار می‌رود، اما بار مضاعفی را نیز بر دوش نظام سلامت گیلان تحمیل می کند؛ باری که در بسیاری از مواقع، فراتر از ظرفیت‌های تعریف شده برای این استان است.

در چنین شرایطی، ارزیابی عملکرد نظام سلامت گیلان صرفاً با اتکا به برخی انتقادها یا مقایسه با استان‌هایی که تنها به جمعیت ساکن خود خدمات ارائه می‌کنند، نمی‌تواند تصویری دقیق از واقعیت‌های موجود ارائه دهد.

واقعیت آن است که دانشگاه علوم پزشکی گیلان علاوه بر پاسخگویی به نیازهای درمانی جمعیت بومی، در تمام طول سال مسئولیت ارائه خدمات به جمعیت شناور میلیونی را نیز بر عهده دارد؛ موضوعی که در نظام تخصیص اعتبارات و شاخص‌های بودجه‌ای کشور کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

گیلان؛ استانی که فراتر از جمعیت خود خدمات درمانی ارائه می‌دهد

استان گیلان در اغلب ایام سال میزبان حجم قابل توجهی از مسافران و گردشگران داخلی است و در تعطیلات، جمعیت آن گاه تا چند برابر افزایش می‌یابد. از سوی دیگر، طی سال‌های گذشته شمار زیادی از بازنشستگان و خانواده‌هایی که این استان را برای ادامه زندگی انتخاب کرده‌اند، به جمعیت دریافت‌کنندگان خدمات سلامت اضافه شده اند؛ در حالی که بخش قابل توجهی از این جمعیت در آمار رسمی جمعیتی استان لحاظ نمی‌شوند.

این شرایط موجب شده مراکز درمانی گیلان، علاوه بر پاسخگویی به نیازهای درمانی مردم استان، خدمات گسترده‌ای را نیز به مسافران، گردشگران و ساکنان غیربومی ارائه دهند؛ مسئولیتی که هزینه‌های بیشتری را بر نظام سلامت تحمیل می‌کند و ضرورت بازنگری در شیوه تخصیص اعتبارات حوزه سلامت را بیش از پیش آشکار می‌سازد.

کارشناسان حوزه سلامت معتقدند استانی با چنین ویژگی‌هایی باید در ردیف استان‌های دارای مأموریت ملی قرار گیرد؛ زیرا ارائه خدمات درمانی به جمعیتی فراتر از جمعیت رسمی، نیازمند زیرساخت، تجهیزات، نیروی انسانی و اعتبارات متناسب با این مأموریت است. در غیر این صورت، هرگونه ارزیابی از عملکرد نظام سلامت بدون لحاظ این واقعیت، تصویری ناقص از شرایط موجود ارائه خواهد کرد.

خدمت‌رسانی بی‌وقفه در روزهای بحران و شرایط ویژه

نظام سلامت گیلان در سال‌های اخیر، علاوه بر پاسخگویی به حجم بالای مراجعات روزانه، در مقاطع مختلف از جمله بحران‌های طبیعی، همه‌گیری بیماری‌ها و همچنین شرایط ویژه کشور، نقش و مسئولیت سنگینی را بر عهده داشته است. در روزهایی که بسیاری از دستگاه‌ها فعالیت خود را محدود می‌کنند، بیمارستان‌ها و مراکز درمانی بدون وقفه به ارائه خدمات ادامه می‌دهند و پزشکان، پرستاران و کارکنان حوزه سلامت در خط مقدم خدمت‌رسانی باقی می‌مانند.

در شرایط جنگی و افزایش حساسیت‌های حوزه سلامت نیز دانشگاه علوم پزشکی گیلان با حفظ آمادگی کامل مراکز درمانی، تأمین نیازهای درمانی مردم و مدیریت خدمات بیمارستانی، تلاش کرده است تا کوچک‌ترین خللی در روند درمان بیماران ایجاد نشود.

این تداوم خدمت‌رسانی در حالی صورت گرفته که بسیاری از مراکز درمانی استان همزمان پذیرای بیماران بومی، مسافران و مراجعه‌کنندگان سایر استان‌ها نیز بوده‌اند.

بی‌تردید استمرار ارائه خدمات درمانی در چنین شرایطی، بدون تلاش شبانه‌روزی کادر درمان، برنامه‌ریزی مدیریتی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود امکان‌پذیر نبود؛ موضوعی که در کنار نقدها و مطالبات، نباید از نگاه افکار عمومی دور بماند.

از توسعه خدمات قلب تا درمان سرطان؛ روایت آماری از توان درمانی در گیلان

در کنار حجم بالای خدمات درمانی، بررسی شاخص‌های عملکردی دانشگاه علوم پزشکی گیلان نشان می‌دهد مسیر توسعه زیرساخت‌ها و ارتقای خدمات تخصصی و فوق‌تخصصی نیز متوقف نشده است.

طی سال‌های اخیر، همزمان با تداوم ارائه خدمات درمانی، برنامه تجهیز مراکز درمانی و افزایش دسترسی مردم به خدمات نوین پزشکی نیز با جدیت دنبال شده است.

یکی از نمونه‌های شاخص این روند، فعالیت بیمارستان فوق تخصصی قلب دکتر حشمت رشت است؛ مرکزی که امروز به عنوان یکی از قطب‌های درمان بیماری‌های قلبی در شمال کشور شناخته می‌شود. این بیمارستان روزانه به بیش از ۱۶۰ بیمار بستری خدمات ارائه می‌دهد و هر ماه بین ۶۰ تا ۷۰ عمل جراحی قلب باز در آن انجام می‌شود.

همچنین انجام حدود ۸۰۰ مورد آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی در هر ماه، نشان‌دهنده حجم بالای خدمات تخصصی این مرکز است.

راه‌اندازی روش نوین TAVI برای درمان بیماران مبتلا به بیماری‌های دریچه قلب نیز یکی دیگر از اقدامات مهم دانشگاه در حوزه توسعه خدمات درمانی به شمار می‌رود؛ اقدامی که تاکنون برای بیش از ۱۰۰ بیمار انجام و موجب شده بسیاری از بیماران بدون نیاز به مراجعه به مراکز درمانی خارج از استان، خدمات تخصصی مورد نیاز خود را دریافت کنند.

علاوه بر این، ارائه بیش از چهار هزار خدمت سی‌تی آنژیوگرافی با تعرفه دولتی در یک سال اخیر، علاوه بر کاهش هزینه‌های درمانی مردم، موجب شده بخش قابل توجهی از نیاز بیماران به مراکز خصوصی یا استان‌های دیگر برطرف شود.

رازی؛ قطب درمان فوق‌تخصصی شمال کشور

مرکز آموزشی درمانی رازی رشت نیز امروز به عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز درمانی شمال کشور، نقش تعیین‌کننده‌ای در ارائه خدمات فوق‌تخصصی ایفا می‌کند.

این مرکز علاوه بر آنکه قطب پیوند کبد و کلیه شمال کشور است، تاکنون با ثبت ۳۳۶ مورد اهدای عضو، سهم قابل توجهی در توسعه فرهنگ اهدای عضو و نجات جان بیماران داشته است.

انجام سالانه حدود پنج هزار عمل جراحی پیشرفته عروق و قفسه سینه، ارائه خدمات تخصصی به بیماران پیچیده و درمان ماهانه حدود ۱۰۰ بیمار مبتلا به سرطان در بخش انکولوژی، تنها بخشی از ظرفیت‌های این مرکز درمانی است؛ ظرفیتی که علاوه بر مردم گیلان، بیماران استان‌های همجوار نیز از آن بهره‌مند می‌شوند.

از سوی دیگر، پیشرفت بیش از ۸۵ درصدی پروژه‌های ملی رادیوتراپی و PET-CT، نویدبخش تحول در خدمات تشخیصی و درمانی بیماران سرطانی در گیلان است؛ پروژه‌هایی که پس از بهره‌برداری، علاوه بر کاهش هزینه و زمان درمان، نیاز بسیاری از بیماران برای مراجعه به تهران و سایر مراکز درمانی کشور را برطرف خواهد کرد.

تجهیز بیمارستان‌ها؛ گامی در مسیر ارتقای کیفیت خدمات

همزمان با توسعه خدمات تخصصی، برنامه تجهیز بیمارستان‌ها و مراکز درمانی نیز در سال‌های اخیر با جدیت دنبال شده است ، خرید و راه‌اندازی تجهیزات پزشکی نوین، ارتقای امکانات تشخیصی و درمانی و افزایش ظرفیت ارائه خدمات تخصصی، بخشی از اقداماتی است که با هدف ارتقای کیفیت درمان و افزایش رضایتمندی بیماران انجام شده است.

نتیجه این اقدامات اینگونه است که امروز بسیاری از خدماتی که در گذشته بیماران برای دریافت آن ناچار به سفر به استان‌های دیگر بودند، در مراکز درمانی دولتی در گیلان و با تعرفه دولتی به آنان ارائه می‌شود؛ موضوعی که علاوه بر کاهش هزینه‌های درمان، موجب صرفه‌جویی در زمان، کاهش مخاطرات سفر بیماران و افزایش دسترسی مردم به خدمات تخصصی شده است.

پروژه‌های عمرانی؛ سرمایه‌گذاری برای آینده نظام سلامت

در کنار خدمات جاری، توسعه زیرساخت‌های درمانی نیز با اجرای پروژه‌های بزرگ عمرانی دنبال می‌شود، پروژه بیمارستان ۴۲۱ تختخوابی لاکان یکی از مهم‌ترین طرح‌های درمانی استان است که پس از سال‌ها توقف و کندی، روند تکمیل آن با جدیت در حال پیگیری است.

همچنین اجرای پروژه سایت متمرکز دانشگاه علوم پزشکی گیلان، با هدف پایان دادن به پراکندگی واحدهای آموزشی، پژوهشی و اداری دانشگاه، از دیگر طرح‌های راهبردی حوزه سلامت استان به شمار می‌رود؛ پروژه‌ای که با بهره‌برداری از آن، علاوه بر افزایش بهره‌وری، بخشی از مشکلات ساختاری چندین دهه‌ای دانشگاه نیز برطرف خواهد شد.

واقعیت آن است که بسیاری از چالش‌هایی که امروز در حوزه زیرساخت‌های درمانی گیلان مطرح می‌شود، حاصل سال‌ها کمبود سرمایه‌گذاری و توسعه نامتوازن است و نمی‌توان آنها را صرفاً به یک دوره مدیریتی نسبت داد،اما آنچه امروز اهمیت دارد، استمرار اجرای پروژه‌های نیمه‌تمام، تأمین اعتبارات لازم و تکمیل طرح‌هایی است که می‌توانند ظرفیت درمانی استان را برای سال‌های آینده متحول کنند.

نقد منصفانه؛ ضرورتی برای پیشرفت، نه نادیده گرفتن واقعیت‌ها

بی‌تردید هیچ مجموعه‌ای از نقد و مطالبه‌گری بی‌نیاز نیست و نظام سلامت نیز از این قاعده مستثنی نیست ، رسانه‌ها، نخبگان، اعضای هیئت علمی و فعالان حوزه سلامت همواره نقش مهمی در شناسایی چالش‌ها و مطالبه‌گری برای بهبود خدمات ایفا کرده‌اند و نقدهای مستند و کارشناسانه می‌تواند به ارتقای کیفیت مدیریت و خدمت‌رسانی منجر شود.

با این حال، ارزیابی عملکرد بزرگ‌ترین مجموعه خدماتی استان، باید بر پایه شاخص‌های قابل اندازه‌گیری، آمارهای رسمی، میزان توسعه زیرساخت‌ها، حجم خدمات ارائه شده، اجرای پروژه‌های عمرانی، تجهیز مراکز درمانی و دسترسی مردم به خدمات تخصصی انجام شود.

بدون تردید، نادیده گرفتن این واقعیت‌ها و تمرکز صرف بر بخشی از کاستی‌ها، نمی‌تواند تصویر جامعی از وضعیت نظام سلامت گیلان ارائه دهد.

واقعیت آن است که دانشگاه علوم پزشکی گیلان امروز علاوه بر مسئولیت آموزش و پژوهش، مدیریت شبکه گسترده‌ای از بیمارستان‌ها، مراکز درمانی، مراکز بهداشتی و خدمات اورژانس را بر عهده دارد؛ مجموعه‌ای که باید به صورت همزمان پاسخگوی نیازهای درمانی مردم استان، جمعیت شناور، گردشگران، بازنشستگان ساکن گیلان و بیماران ارجاعی از استان‌های همجوار باشد.

نظام سلامت گیلان؛ نیازمند نگاه ملی

یکی از مهم‌ترین مطالبات حوزه سلامت گیلان، بازنگری در شیوه تخصیص اعتبارات است، استانی که در بسیاری از ایام سال به جمعیتی به مراتب فراتر از جمعیت رسمی خود خدمات‌رسانی می‌کند، نمی‌تواند با همان شاخص‌های بودجه‌ای استان‌های عادی اداره شود.

گیلان به واسطه گردشگرپذیری، موقعیت جغرافیایی، افزایش جمعیت شناور و حضور شمار قابل توجهی از بازنشستگان کشور، عملاً مأموریتی فراتر از یک استان عادی بر عهده دارد و این شرایط، ضرورت اختصاص اعتبارات ویژه، افزایش سرانه درمان، تأمین تجهیزات پزشکی، جذب نیروی انسانی متخصص و تسریع در تکمیل پروژه‌های درمانی را دوچندان می‌کند.

کارشناسان معتقدند اگر شاخص‌های جمعیت شناور و حجم واقعی خدمات درمانی در نظام بودجه‌ریزی کشور لحاظ شود، بسیاری از چالش‌های موجود در حوزه زیرساخت، تجهیزات و توسعه مراکز درمانی گیلان با سرعت بیشتری برطرف خواهد شد.

همراهی برای ارتقای سلامت؛ مطالبه‌ای مشترک

آنچه امروز بیش از هر موضوع دیگری حائز اهمیت می باشد، هم‌افزایی میان دولت، وزارت بهداشت، نمایندگان مجلس، رسانه‌ها، جامعه پزشکی و دانشگاه علوم پزشکی برای تقویت زیرساخت‌های درمانی استان است.

مردم گیلان، کادر درمان و مدیران حوزه سلامت، همگی یک هدف مشترک را دنبال می‌کنند و آن ارتقای کیفیت خدمات درمانی و افزایش رضایتمندی مردم است.

تکمیل بیمارستان ۴۲۱ تختخوابی لاکان، بهره‌برداری از پروژه‌های رادیوتراپی و PET-CT، توسعه خدمات فوق‌تخصصی، استمرار روند تجهیز بیمارستان‌ها، کاهش اعزام بیماران به خارج از استان و تقویت مراکز درمانی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند چشم‌انداز نظام سلامت گیلان را متحول کند.

در کنار این اقدامات، انتظار می‌رود نگاه ویژه دولت به استان‌های دارای مأموریت ملی در حوزه سلامت، بیش از گذشته در سیاست‌گذاری‌ها و تخصیص منابع نمود پیدا کند.

گیلان نه تنها پاسخگوی نیازهای درمانی مردم خود، بلکه میزبان میلیون‌ها مسافر و گردشگری است که هر ساله از خدمات مراکز درمانی این استان بهره‌مند می‌شوند.

نظام سلامت گیلان، همچون بسیاری از استان‌های کشور، با چالش‌هایی در حوزه زیرساخت، منابع مالی و توسعه فضاهای درمانی مواجه است؛ اما در کنار این چالش‌ها، نمی‌توان از خدمات گسترده، توسعه مراکز درمانی، تجهیز بیمارستان‌ها، افزایش ظرفیت ارائه خدمات تخصصی و تلاش شبانه‌روزی پزشکان، پرستاران و کارکنان حوزه سلامت چشم‌پوشی کرد.

قضاوت منصفانه درباره عملکرد دانشگاه علوم پزشکی گیلان، مستلزم آن است که هم مشکلات دیده شود و هم دستاوردها.

در چنین نگاهی، نقد و مطالبه‌گری نه ابزاری برای تقابل، بلکه فرصتی برای تقویت نظام سلامت و جلب حمایت بیشتر دولت در مسیر توسعه زیرساخت‌های درمانی خواهد بود؛ مسیری که مقصد نهایی آن، ارتقای کیفیت خدمات سلامت برای مردم گیلان و میلیون‌ها مراجعه‌کننده‌ای است که این استان را برای زندگی، سفر و درمان انتخاب می‌کنند.