تعاریف پدافند غیرعامل

پدافند غیرعامل یا پدافند ناکُنش‌گر نوعی دفاع غیرنظامی است؛ و به مجموعه اقداماتی گفته می‌شود که به جنگ‌افزار نیاز ندارد و با اجرای آن می‌توان از وارد شدن خسارات مالی به تجهیزات، تأسیسات حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی و تلفات انسانی جلوگیری نموده یا میزان این خسارات و تلفات را به حداقل ممکن کاهش داد.

پدافند غیرعامل به معنای کاهش آسیب‌پذیری در هنگام بحران، بدون استفاده از اقدامات نظامی و صرفاً با بهره‌گیری از فعالیت‌های غیرنظامی، فنی و مدیریتی است. اقدامات پدافند غیرعامل شامل پوشش، پراکندگی، تفرقه و جابجایی، فریب، مکان‌یابی، اعلام خبر، قابلیت بقا، استحکامات، استتار، اختفاء، ماکت فریبنده و سازه‌های امن می‌باشد.

در پدافند غیرعامل تمام نهادها، نیروها، سازمان‌ها، صنایع و حتی مردم عادی می‌توانند نقش مؤثری ایفا کنند در حالیکه در پدافند عامل مانند سیستم‌های ضدهوایی و هواپیماهای رهگیر، تنها نیروهای مسلح مسئولیت برعهده دارند.

اهداف اجرای پدافند غیرعامل

هدف از اجرای طرح‌های پدافند غیرعامل کاستن از آسیب‌پذیری نیروی انسانی و تجهیزات حیاتی و حساس و مهم کشور علی رغم حملات خصمانه و مخرب دشمن و استمرار فعالیت‌ها و خدمات زیر بنایی و تامین نیازهای حیاتی و تداوم اداره کشور در شرایط بحرانی ناشی از جنگ است.

به عنوان مثالی ساده، از پدافند غیرعامل می توان به استتار، اختفا و ایجاد سرپناه برای تاسیسات مهم و استراتژیک اشاره کرد.

دیگر اهداف پدافند غیرعامل

· ایمنی سازی مراکز حیاتی، حساس و مهم.
· توسعه کمی و کیفی نیروی انسانی متخصص.
· ارتقاء قابلیت بقا و حفظ کشور در شرایط بحران.
· افزایش آستانه مقاومت ملی و تقویت مولفه های مقاومت در مقابل تهدیدات.
· فرهنگ سازی و ایجاد باور عمومی در مورد تاثیر پدافند غیر عامل در کاهش آسیب پذیری.
· کسب امنیت پایدار در توسعه و پایدار سازی زیرساخت های حیاتی کشور.
· تحقیق و پژوهش، تولید علم و فناوری و فرهنگ سازی و تبدیل آن به معارف عمومی.
· تکمیل چرخه دفاعی کشور و تعامل مثبت با دفاع عامل و پدافند غیر عامل.
· نهادینه کردن رعایت اصول و ضوابط پدافند غیر عامل در طرح های توسعه منتهی به ایجاد مراکز طبقه بندی.
· کاهش مجموعه آسیب پذیری های کشور و نمایان نمودن اقتدار ملی ناشی از آن به عنوان یکی از مولفه های بازدارندگی.
· به حداقل رسانیدن تاثیر تهدیدات نظامی دشمن بر زیرساخت های حیاتی، حساس و مهم.
· توسعه کمی و کیفی ظرفیت و توان اجرایی پدافند غیر عامل در بدنه مهندسی کشور (مشاوره و اجرا).

گستره پدافند غیرعامل:

پدافند سایبری
پدافند الکترونیک
پدافند زیستی
پدافند فرهنگی
پدافند مردم محور
پدافند اقتصادی
پدافند شیمیایی
پدافند پرتوی – هسته ای
پدافند شهری
مدیریت بحران

قوانین پدافند غیرعامل:

۱- قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

۲- چشم انداز ۲۰ ساله جمهوری اسلامی ایران در افق۱۴۰۴

۳- سیاست های کلی نظام در حوزه خودکفایی دفاعی و امنیتی

۴- بند۱۱ ماده۱۲۱ قانون برنامه ۵ ساله چهارم توسعه جمهوری اسلامی ایران

۵- مواد ۱۹۸،۱۹۹،۲۰۱( بند ک) ، ۲۱۵ و ۲۳۱ قانون برنامه ۵ ساله توسعه جمهوری اسلامی ایران

۶- زیر بندهای (۵۳-۲) و (۵۳-۳) بند ۵۳ پیش نویس ۶ ساله توسعه جمهوری اسلامی ایران

۷- بند ۱۵ ماده (۱) سند ملی آمایش یرزمین ۸- اساسنامه سازمان پدافند غیر عامل کشور

۹- سیاست های کلی نظام در حوزه پدافند غیرعامل (مصوب مجمع تشخیص مصلحت نظام)

سطوح پدافند غیرعامل

سطح راهبردی: تدابیرمقام معظم رهبری- قوانین و سیاستها و سند چشم انداز
سطح عملیاتی: آیین نامه ها- نظامات اجرایی- دستوالعمل ها
سطح اجرایی: کیفیت اجرا- امادگی- آموزش- رزمایش و ارزیابی نیروها

زیرساختهای پدافندغیرعامل

اماکن و تاسیسات ویژه– فعالیت فراملی-درگستره بین المللی
اماکن و تاسیسات حیاتی– فعالیت ملی-درگستره کشور
اماکن و تاسیسات حساس– فعالیت منطقه ای-درگستره منطقه
اماکن و تاسیسات مهم– فعالیت محلی-درگستره محلی
اماکن و تاسیسات قابل حفاظت– فعالیت موردی

کارکردهای پدافندغیرعامل:

حفاظت از جان مردم
حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی
استمرار خدمات ضروری
حفاظت از تاسیسات و تجهیزات
پایدار سازی مدیریت عالی کشور
حفاظت سایبری از کشور
تامین نیازهای مردم
حفاظت شهر در جنگ ها
تداوم شبکه های اطلاع رسانی
تداوم اداره و مدیریت مردم

اهمیت دفاع غیرعامل

موجب زنده ماندن وحفظ بقای نیروی انسانی
موجب صرفه جویی اقتصادی ارزی وریالی درحفظ تسلیحات وتاسیسات
حفظ مراکز حیاتی، حساس ومهم کشور در برابرتهاجم دشمن
تحمیل هزینه زیاد درجنگ به دشمن
اترات مثبت روانی درجامعه
حفظ نیروی نظامی برای واکنش در زمان مناسب
بروز جنگ در آینده ولزوم آمادگی دفاعی
ساده تر وکم هزینه تر بودن وسهل الوصول بودن خود کفایی در دفاع عامل نسبت به غیرعامل

اهداف پدافند غیرعامل

کاهش قابلیت و توانایی سامانه ‌های شناسایی، هدف یابی و دقت هدف ‌ گیری تسلیحات آفندی دشمن.
تقلیل آسیب ‌پذیری و کاهش خسارات تأسیسات، تجهیزات و نیروی انسانی مراکز حیاتی، حساس و مهم
حفظ سرمایه ‌ های کلان ملی کشور.
حفظ توان خودی جهت ادامه فعالیتها و تداوم عملیات تولید و خدمات رسانی.
سلب آزادی و ابتکار عمل از دشمن و ایجاد شرایط سخت و دشوار برای وی در صحنه عملیّات.
صرفه ‌ جویی در هزینه ‌ های تسلیحاتی و نیروی انسانی.
افزایش آستانه مقاومت مردمی و قوای خودی در برابر تهاجمات دشمن و بلاهای غیر طبیعی.
تحمیل هزینه بیشتر به دشمن از طریق وادار نمودن وی به تلف نمودن منابع محدود خود بر روی اهداف کاذب
بالا بردن توان دفاعی کشور.
توزیع ثروت، جمعیّت و سرمایه‌های ملّی در فضای سرزمینی کشور از طریق اعمال سیاست تمرکززدایی، آمایش سرزمینی و…
ایجاد آمادگی ‌ های لازم مقابله با دشمن در شرایط تهدیدات نامتقارن.
حفظ تمامیّت ارضی، امنیّت ملّی و استقلال کشور .
ایمنی سازی مراکز حیاتی، حساس و مهم.
توسعه کمی و کیفی نیروی انسانی متخصص.
ارتقاء قابلیت بقا و حفظ کشور در شرایط بحران.
افزایش آستانه مقاومت ملی و تقویت مولفه های مقاومت در مقابل تهدیدات.
فرهنگ سازی و ایجاد باور عمومی در مورد تاثیر پدافند غیر عامل در کاهش آسیب پذیری.
کسب امنیت پایدار در توسعه و پایدار سازی زیرساخت های حیاتی کشور.
تحقیق و پژوهش، تولید علم و فناوری و فرهنگ سازی و تبدیل آن به معارف عمومی.
تکمیل چرخه دفاعی کشور و تعامل مثبت با دفاع عامل و پدافند غیر عامل.
نهادینه کردن رعایت اصول و ضوابط پدافند غیر عامل در طرح های توسعه منتهی به ایجاد مراکز طبقه بندی.
کاهش مجموعه آسیب پذیری های کشور و نمایان نمودن اقتدار ملی ناشی از آن به عنوان یکی از مولفه های بازدارندگی.
به حداقل رسانیدن تاثیر تهدیدات نظامی دشمن بر زیرساخت های حیاتی، حساس و مهم.
توسعه کمی و کیفی ظرفیت و توان اجرایی پدافند غیر عامل در بدنه مهندسی کشور (مشاوره و اجرا).

چشم انداز پدافند غیرعامل

داراي عزم ملي و باور عمومي در مسئولين و مردم نسبت به رعايت اصول پدافند غيرعامل
توانمند در تأمين حداكثر ايمني و پايداري و به حداقل رساندن آسيب‌پذيري زيرساخت‌ها
قادر حفظ استقلال، تماميت ارضي و سرمايه‌‌هاي ملي
توانمند در تأمين حداكثر ايمني و پايداري زيرساخت‌هاي مرتبط با مردم
داراي زيرساخت‌‌ها، نظام خدمات رساني امن در برابر تهديدات.
برخوردار از آمايش سرزميني مناسب و متكي به ويژگي‌هاي جغرافيايي، جمعيتي، فرهنگي
داراي پشتوانه فرهنگي، حقوقي و قانوني جامع در سطح كشور با قابليت تأمين و اجراي الزامات و ضوابط مربوط
برخوردار از نظام يكپارچه، هماهنگ و كارآمد پدافند غيرعامل كشور با قابليت تعامل سازنده و پيشبرنده با دولت، نیرو‌های مسلح و مردم در زمينه اعمال تدابير دفاعي امنيتي در بخش‌‌هاي مختلف.
برخوردار از نظام بهینه شده، توسعه یافته و توانمند مدیریت بحران ناشی از جنگ و دفاع غیرنظامی با مشارکت مردم.
برخوردار از نظام توسعه یافته و امن توسعه ملی با ملاحظات پدافند غیرعامل
دست‌یافته به نظام جامع (فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، علمی، آموزشی، فنی، مهندسی و …) در حوزه‌‌های مختلف پدافندغیرعامل
برخوردار از نظام تولید مدیریت دانش و فناوری بومی پدافندغیرعامل توسعه یافته و نهادینه شده با تأثير بازدارندگي بالا
دارای قابلیت بهره مندی از توانایی‌ها و ظرفیت‌های نیرو‌های داوطلب مردمی و بسیج برای پدافند غیرعامل و مدیریت بحران ناشی از جنگ

ماموریت پدافند غیرعامل

کاهش آسیب پذیری زیر ساخت‌‌های حیاتی حساس و مهم كشور در برابر تهديدات دشمن.
افزايش ضريب امنيت ملي و قدرت بازدارندگي ملي و ارتقاء آستانه تحمل ملی در برابر تهدید.
ارتقاء عزم ملي، باور و فرهنگ عمومي و سازماني در خصوص رعايت اصول پدافند غيرعامل و مدیریت بحران.
توليد دانش بومی و توسعه و بهبود نظام مدیریت دانش بومی پدافند غیرعامل کشور و بهره‌گيري از فن‌آوري‌هاي مناسب و روز آمد و آینده پژوهی در خصوص دفاع غيرعامل.
ایجاد ایمنی وحفاظت برای آحاد مردم با اقدامات پدافند غیرعامل.
تداوم خدمات ضروری کشور، استان، شهر و دستگاه‌های در شرایط جنگ.
اداره و مدیریت بحران صحنه حادثه (جنگ) در شهر‌ها، استان‌‌ها، دستگاه‌‌ها(جستجو، امداد، نجات، درمان،انتقال و…)
اداره و سازماندهی و بکارگیری مردم با روش‌‌های دفاع غیرنظامی در شرایط جنگ و ارائه الگوي جامعه آماده.
نهادینه سازی ملاحظات فنی و پدافند غیرعامل در بستر طرح‌های ملی و استانی کشور در دست مطالعه.
اموزش عمومی آحاد مردم و تمرین ومانور برای کسب حداکثر امادگی

سیاست‌های پدافندغیرعامل

تهدید شناسی پیش دستانه و تهدید محوری
ارتقای آمادگی در برابر هر تهدید
اولویت در تمرکز بر زیرساخت های ویژه، حیاتی و حساس
اختصاص زیرساخت های مهم و قابل حفاظت در استانها
درونی سازی مولفه های اصلی پدافندی کشور
تأکید بر فعال سازی پدافند در بخش خصوصی
بکارگیری ظرفیت های ملی و تخصصی و پرهیز از موازی کاری
تأکید بر اقدام در سطوح راهبردی با حوزه تأثیر ملی
توسعه تفکر راهبردی بر پدافند غیرعامل در مدیران عالی و میانی
مدیریت و بکارگیری بر منابع ملی، دستگاهی و استانی
اقتصادی سازی اقدامات و طرح های پدافند غیرعامل
تاكيد بر حوزه هاي مردمي اقتصاد
بازمهندسی نظام جامع پدافند غیرعامل و روان سازی فرآیندها
دانش محوری و تعمیق علمی، آموزشی و پژوهشی
ارتقاء و اثر بخشی کیفی اقدامات پدافند غیرعامل