دکتر سمیه شکرگزار متخصص اعصاب و روان – روانپزشک و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان در مصاحبه اختصاصی با خبرنگار پایگاه خبری لیجار در رشت در تعریف بهداشت سلامت روان اظهار داشت: دراساسنامه سازمان جهانی بهداشت (WHO) سلامت «نه‌تنها نبود بیماری یا معلولیت»، بلکه «حالت بهینه خوب بودن جسمی، روانی و اجتماعی» تعریف شده است.

وی افزود:مفهوم سلامت روانی نیز از نظر WHO چیزی فراتر از نبود اختلال های روانی و شامل حالتی از بهزیستی است که در آن فرد، توانایی های خودش را می شناسد، می تواند با فشار های معمول زندگی مقابله کند، می تواند به شیوه ای پربار و مؤثر کار کند و به جامعه خود خدمت نماید.

عوامل تهدید کننده سلامت روان

این روانپزشک با اشاره به عوامل تهدید کننده بهداشت سلامت روان در انسان خاطرنشان کرد:عواملی که بر سلامت روان آسیب وارد می کنند متنوع و زیاد هستند اما استرس، اضطراب، خشونت، مشکل اعتیاد،‌ بیکاری، بی اعتمادی اجتماعی، فقر اقتصادی، فساد، تبعیض اجتماعی، بی عدالتی در برخورداری از قدرت، نزول ارزش ها، افزایش میزان جرایم،‌ سیاست های اقتصادی، معضل ترافیک، مسایل آموزش و پرورش، رعایت نشدن حقوق شهروندی و نابرابری در اجرای قانون از شایع ترین عوامل تهدید کننده سلامت روان در اجماع صاحب نظران است.

راهکارهای حفظ سلامت روان

دکتر شکرگزار در خصوص راهکارهای حفظ سلامت روان تصریح کرد:پیشگیری از عواملی که سلامت روان را تهدید می کنند بسیار مهم تر از درمان است و این پیشگیری ها در سه سطح صورت می گیرد که در پیشگیری سطح اول؛ فرایندی است که از طریق کاهش شرایط زمینه ساز، موجب کاهش خطر ابتلا به بیماری روان پزشکی، اعتیاد و مشکلات اجتماعی و جلوگیری از بروز آن می شود.

وی گفت: پیشگیری سطح دوم شامل برنامه هایی می شود که تشخیص زود هنگام اختلالات روان پزشکی، اعتیاد و مشکالت اجتماعی، درمان و مدیریت آن ها را درهمان مراحل اولیه در دستور کار خود دارد.

این متخصص اعصاب و روان هدف از پیشگیری در سطح سوم را کاهش مدت و تأثیرات اختلالات روانپزشکی، اعتیاد و مشکلات اجتماعی پس از وقوع عنوان کرد.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان یادآورشد:بهبود تغذیه ، تهيه مسکن، افزایش دسترسی به آموزش ، کاهش ناامنی اقتصادی ، تقویت شبکه هاي اجتماعی ، کاهش دسترسی به مواد ، کاهش عوامل استرس زا و بالا بردن تاب آوری ، کاهش کودک آزاری و غفلت از کودکان ، درمان بيماری روانی والدین از مواردی هستند که در تامین سلامت روانی نقش مهم و تاثیرگذاری برعهده دارند.

ارتباط سلامت روان با سلامت جسم

وی با بیان اینکه سلامت روان با سلامت جسم در ارتباط است ، اذعان داشت:اغلب تمایز روشنی بین ذهن و جسم وجود دارد، اما هنگامی که به سلامت روانی و سلامت جسمی توجه می کنیم، نباید به عنوان دو چیز جدا از هم به آن ها بنگریم.

دکتر شکرگزارادامه داد:سلامت جسمی ضعیف می تواند منجر به افزایش خطر مشکلات سلامت روانی شود، به همین ترتیب، سلامت روانی ضعیف نیزمی تواند تاثیر منفی بر سلامت جسمی بگذارد و منجر به افزایش خطر ابتلا به برخی عارضه ها شود.

ضرورت اقدامات پیشگیرانه و ارتقاء سلامت روان از بدو تولد تا زمان مرگ

این متخصص اعصاب و روان با تاکید بر اینکه مشکلات سلامت روان مربوط به سن خاصی نیست ، خاطرنشان کرد:تمام رده های سنی از دوره کودکی تا سالمندی در معرض به خطر افتادن سلامت روان و بروز مشکلات روانشناختی هستند ، در این راستا اقدامات پیشگیرانه و ارتقاء سلامت روان از بدو تولد تا زمان مرگ انسان ضروری می باشد.

نقش استرس در سلامت روان

این روانپزشک در تعریف استرس که نقش مهمی در سلامت روان دارد ، اظهار داشت:استرس احساس تنش درونی که توسط یک عامل فشار بیرونی یا درونی ایجاد می شود ، است هرگاه فشاری بر شخصی وارد شود، واکنشی در او ایجاد می گردد که می تواند علائم جسمی،روانی یا اجتماعی داشته باشد به این واکنش غیراختصاصی استرس گفته می شود.

وی در خصوص مزایای استرس های مفید و مثبت تصریح کرد:دربسیاری از موارد استرس ها مفید و باعث افزایش کارایی جسم و روان و و درنتیجه باعث هشیارانه ترعمل کردن یا رسیدن به اهداف می شود که به این نوع استرس ، استرس مثبت می گویند .

دکتر شکرگزار با اشاره به معایب استرس های منفی متذکر شد:میزان بالای استرس تبعاتی از جمله کاهش کارایی، تنش روانی ، غمگینی ، اضطراب، افسردگی ، اختلالات جسمی – روانی ، اختلالات خواب ، فراموشی ، کاهش مقاومت بدن ، ابتلا به عفونت های مکرر ، سردرد ، و … را به دنبال دارد که منجربه استرس منفی می شود.

این متخصص اعصاب و روان با بیان اینکه عوامل استرس زا به دو گروه عوامل بیرونی و درونی تقسیم می شود ، خاطرنشان کرد:عوامل بیرونی همان میزان فشاربیرونی ازجمله (کشمکش با خانواده و دوستان ،ترافیک، مرگ یکی از والدین، اعضای خانواده یا دوستان نزدیک ،جدایی والدین ،بیماری ) است که تحمل می کنیم و عوامل درونی استرس زا نیز که سخت تر قابل شناسایی هستند شامل خواسته ها ،احساسات و نگرش هایی ازجمله (شاد کردن دیگران، کمال طلبی،احساس حسادت و خشم .. .) می باشد.

راهکارهای پیشگیری از استرس

دکتر شکرگزار با اشاره به اینکه مردم به شیوه های مختلف در برابر استرس واکنش نشان می دهند، اظهار داشت:این واکنش به استرس ، مقابله نامیده می شود، مقابله تلاشهایی است که فرد برای کنترل و اداره توقعات محیطی و درونی و تعارضات موجود بین آن ها انجام می دهد.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان در خصوص راهکارهای پیشگیری از استرس یادآورشد: تکنیک های آرام سازی ، استراتژی های بین فردی ، استراتژی های معنوی ، استراتژی های شناختی ، استراتژی های هیجانی ، استراتژی حل مساله ، استراتژی سبک زندگی سالم و … از راهکارهای پیشگیری از استرس است.

این روانپزشک با تاکید بر اینکه هدف از مدیریت استرس، حذف کامل آن نیست ، خاطرنشان کرد: این کار نه عملی است و نه در بسیاری از مواقع مفید،یک حد بهینه استرس وجود دارد که اغلب محرک و برانگیزنده بوده و می تواند موجب بهبود عملکرد شود، همچنین استرس خوب هم داریم که قرار نیست آن ها را از زندگی حذف کنیم ، هدف این است که کنترل استرس زندگی را به دست بگیریم.

نقش وتاثیرگذاری خانواده در حفظ سلامت روان

دکتر شکر گزاردر خصوص نقش وتاثیرگذاری خانواده در حفظ سلامت روان افراد گفت:خانواده ازعوامل موثر در شکل گیری رفتار فرد است ، فضای خانه ، نخستین و بادوام ترین عاملی است که در رشد شخصیت افراد تاثیر می گذارد، بگونه ای که می توان گفت پدر و مادر نیرومندترین آموزگار افراد در زندگی، آموزش خانوادگی پایدارترین آموزش و محیط خانه مهمترین آموزشگاه برای هر فرد می باشد.

وی ادامه داد: فراموش نکنیم که کودکان پیش از آنکه به پند و اندرز عمل کنند رفتار را الگو قرار می دهند، تاثیر والدین در این موضوع تنها محدود به جنبه های ارثی نیست بلکه در آشنا کردن کودک به زندگی جمعی و فرهنگ جامعه خانواده نقش موثری دارد و به جرات می توان گفت میزان آگاهی خانواده در طرز رفتار در کودکان، موقعیت اجتماعی خانواده، وضعیت مالی آن، اندیشه و باورها، آداب و رسوم، ایده آل ها و آرزوهای والدین در حفظ سلامت روان فرزندان نقش مهم و تاثیرگذاری بر عهده دارد.

راهکارهای مقابله با استرس کرونا

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان با اشاره به تاثیرگذاری شیوع ویروس کووید۱۹ و فشارهای اقتصادی بر سلامت روان افراد جامعه اظهار داشت: هرچند که ترس یک واکنش طبیعی است اما زمانی که بیش از حد معمول باشد و زندگی فرد را با اختلال مواجه سازد خود یک بیماری محسوب می شود در این راستا آشنایی ، تشخیص و درک درست یک مسئله باعث می شود فرد راحت تر و با آرامش بیشتری با آن مواجه شود و به جای استرس راهکارهای عاقلانه و مفیدتری را بکار گیرد.

وی با تاکید بر اینکه ترس و اضطراب باعث می شود افراد نتوانند علائم جسمانی خود را به درستی تشخیص دهند ، یادآور شد:این مساله موجب می شود به اشتباه احساس کنند به بیماری مبتلا شده اند و به مراکز درمانی مراجعه کنند که این موضوع احتمال مبتلا شدن را بیشترو فشار بر سیستم درمانی را افزایش می دهد.

این روانپزشک تصریح کرد:با توجه به این که هنوزروشی برای درمان کرونا وجود ندارد، بنابراین بهتر است مردم برای پیشگیری، با رعایت پروتکل های بهداشتی بیشتر مراقب سلامتی خود باشند.

وی تاکید کرد:یکی از مهم ترین اقدامات و راهکارهای مفید برای پیشگیری از ابتلای به کرونا، تقویت سیستم ایمنی بدن و کنترل و مدیریت استرس است.

دکتر شکرگزار فاجعه پنداری نکردن، سرگرم شدن به فعالیت های نشاط آور، داشتن دید مثبت و واقع بینانه به مسائل ،خودداری از پیگیری خبرهای غیر موثق و شایعه ها ،دنبال کردن روال معمولی زندگی با رعایت پروتکل های بهداشتی، کمک گرفتن از فعالیت های کاهش دهنده اضطراب ،جلوگیری از به وجود آمدن استرس در کودکان، پرهیزاز مصرف خودسرانه دارو ، یادگیری راه های پیشگیری رایج از سوی مراکز رسمی بهداشت ، خواب خوب و کافی را از راهکارهای مقابله با استرس حاصل از شیوع کرونا در شرایط کنونی عنوان کرد.

۱۸ الی ۲۴ مهر؛ هفته ملی سلامت روان با شعار ” سلامت روان برای همه”